Κάθε καλοκαίρι, μαζί με τις βαλίτσες, τα ακτοπλοϊκά, τις άδειες και τις μετακινήσεις, επιστρέφει και μια άλλη γνώριμη εικόνα στις πόλεις: ζώα που βρίσκονται ξαφνικά στον δρόμο. Σκύλοι και γάτες που κάποτε είχαν σπίτι, αυλή, τροφή, όνομα, ανθρώπους γύρω τους. Στην Πάτρα, όπου το ζήτημα των αδέσποτων έχει ήδη καταγραφεί ως μεγάλο κοινωνικό και πρακτικό βάρος, το πιο δύσκολο ερώτημα προηγείται της περισυλλογής και της περίθαλψης: ποιος άφησε αυτά τα ζώα να γίνουν υπόθεση όλων;

Το νέο σχέδιο για τα αδέσποτα ζώα συντροφιάς έδειξε την κλίμακα της διαχείρισης. Ο Δήμος Πατρέων έχει διαχειριστεί πάνω από 3.500 αδέσποτα για κτηνιατρικές πράξεις, εμβολιασμούς, αποπαρασιτώσεις, τσιπαρίσματα και καταγραφή, ενώ έχουν γίνει πάνω από 800 υιοθεσίες και αναδοχές. Περίπου 400 τραυματισμένα ζώα έχουν περιθαλφθεί, αρκετά με χειρουργικές επεμβάσεις. Τα νούμερα δείχνουν το μέγεθος της προσπάθειας. Δείχνουν και κάτι ακόμη: κάθε ζώο που εγκαταλείπεται δεν μένει ποτέ «απλώς» στον δρόμο. Κάποιος άλλος θα χρειαστεί να το μαζέψει, να το ταΐσει, να το πάει στον κτηνίατρο, να το φιλοξενήσει, να του βρει σπίτι.

Το καλοκαίρι που κάποιοι ξεφορτώνονται την ευθύνη

Η εγκατάλειψη ενός ζώου δεν συμβαίνει πάντα με θόρυβο. Συχνά μοιάζει με μικρή, βολική εξαφάνιση. Ένα ζώο αφήνεται σε μια γειτονιά, σε έναν δρόμο, κοντά σε κάδους, έξω από έναν οικισμό, σε κάποιο σημείο όπου «θα το βρει κάποιος». Η φράση ακούγεται σχεδόν αθώα, μέχρι να τη δει κανείς από την πλευρά του ζώου που δεν ξέρει γιατί βρέθηκε μόνο του, γιατί δεν ανοίγει πια η πόρτα που ήξερε, γιατί η φωνή που αναγνώριζε χάθηκε.

Το καλοκαίρι κάνει αυτή την πλευρά πιο ορατή. Οι διακοπές, οι μετακινήσεις, η αλλαγή ρυθμών, η οικονομική πίεση ή η απλή αδιαφορία γίνονται εύκολες δικαιολογίες για όσους αντιμετωπίζουν ένα ζώο σαν προσωρινή ευκολία. Όσο είναι μικρό, χαριτωμένο και διαχειρίσιμο, χωρά στην καθημερινότητα. Όταν μεγαλώσει, αρρωστήσει, γεννήσει, χρειαστεί φροντίδα ή περιορίσει την ελευθερία των διακοπών, κάποιοι το βγάζουν από τη ζωή τους με την ίδια ευκολία που κάποτε το έβαλαν.

Από το σπίτι στον δρόμο και μετά στην πόλη

Η διαδρομή από το δεσποζόμενο ζώο στο αδέσποτο δεν είναι φυσικό φαινόμενο. Περνά από ανθρώπινες αποφάσεις: μη στείρωση, μη καταγραφή, αμέλεια, εγκατάλειψη, παρορμητική υιοθεσία, αγορά χωρίς σκέψη, γέννες που «κάπως θα δοθούν». Η πόλη συναντά το αποτέλεσμα, σπάνια την αρχή.

Από εκεί και πέρα, η ιδιωτική ευθύνη γίνεται δημόσια διαχείριση. Ο Δήμος, οι φιλοζωικές οργανώσεις, οι εθελοντές, οι κτηνίατροι και οι πολίτες που νοιάζονται καλούνται να μαζέψουν τις συνέπειες. Να τρέξουν για τραυματισμένα ζώα, να βρουν φιλοξενίες, να πληρώσουν τροφές, να αναζητήσουν υιοθεσίες, να απαντήσουν σε παράπονα, να προστατεύσουν και τα ζώα και τους ανθρώπους που ζουν μαζί τους στον ίδιο δημόσιο χώρο.

Το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό. Η ίδια η διαχείριση κοστίζει. Ο Δήμος έχει επισημάνει ότι η ετήσια χρηματοδότηση από τους ΚΑΠ ανέρχεται σε 70.400 ευρώ, ενώ οι ανάγκες ξεπερνούν τις 600.000 ευρώ, με τη διαφορά να καλύπτεται από ίδιους πόρους. Στις ανάγκες αυτές περιλαμβάνονται φάρμακα, εμβόλια, τροφές, νοσηλείες, περιθάλψεις, συμβάσεις και λειτουργικά έξοδα.

Οι εθελοντές που σηκώνουν ό,τι άφησαν άλλοι

Στην Πάτρα, όπως και σε πολλές πόλεις, ένα μεγάλο μέρος της καθημερινής φροντίδας περνά από ανθρώπους που δεν φαίνονται. Εθελοντές που ταΐζουν σε γειτονιές, φιλοζωικές που ψάχνουν σπίτια, κτηνίατροι που δέχονται περιστατικά, πολίτες που σταματούν για ένα χτυπημένο ζώο στην άκρη του δρόμου. Αυτοί συχνά συναντούν πρώτοι το αποτέλεσμα μιας εγκατάλειψης.

Η δουλειά τους δεν είναι ρομαντική. Έχει κούραση, κόστος, θυμό, απογοήτευση, ατελείωτα μηνύματα, εκκλήσεις, φωτογραφίες, μεταφορές, μικρές νίκες και πολλές επιστροφές στην ίδια πληγή. Για κάθε υιοθεσία που πετυχαίνει, ένα άλλο ζώο μπορεί να εμφανιστεί στην ίδια γειτονιά. Για κάθε γέννα που αποφεύγεται, μια άλλη έχει ήδη συμβεί επειδή κάποιος δεν φρόντισε έγκαιρα.

Η υιοθεσία δεν είναι καλοκαιρινή παρόρμηση

Ένα ζώο δεν είναι δώρο της στιγμής, παρέα για λίγο, λύση μοναξιάς ή εικόνα για τα social media. Η υιοθεσία χρειάζεται χρόνο, χρήματα, χώρο, συνέπεια και αντοχή. Χρειάζεται και μια απλή παραδοχή: το ζώο θα μεγαλώσει, θα αρρωστήσει, θα κάνει ζημιές, θα χρειαστεί φροντίδα όταν ο άνθρωπος του σπιτιού θα θέλει να φύγει, να ξεκουραστεί, να ταξιδέψει ή να αλλάξει πρόγραμμα.

Το καλοκαίρι δοκιμάζει αυτή τη σχέση. Όποιος έχει ζώο πρέπει να οργανώσει και τη φροντίδα του. Να προβλέψει πού θα μείνει, ποιος θα το φροντίσει, πώς θα ταξιδέψει, τι ανάγκες έχει. Η ευθύνη δεν σταματά στην άδεια του ιδιοκτήτη. Δεν μπαίνει σε παύση επειδή αρχίζει η σεζόν.

Η Πάτρα και το τεστ της ευθύνης

Η Πάτρα χρειάζεται σχέδια, πόρους, προσωπικό, καταφύγια προσωρινής φιλοξενίας, στειρώσεις, υιοθεσίες, ελέγχους και συνεργασίες. Χρειάζεται, όμως, και κάτι που δεν αγοράζεται με καμία χρηματοδότηση: αλλαγή νοοτροπίας.

Μια πόλη δεν κρίνεται μόνο από το πώς μαζεύει τα αδέσποτα. Κρίνεται και από το πόσα νέα αδέσποτα συνεχίζει να παράγει. Από το αν ανέχεται την εγκατάλειψη σαν «ατυχία». Από το αν βλέπει τη στείρωση ως βασικό μέτρο πρόληψης. Από το αν αντιμετωπίζει την υιοθεσία ως δέσμευση και όχι ως συγκίνηση της στιγμής.

Τα ζώα που μένουν στον δρόμο δεν είναι πρόβλημα χωρίς αρχή. Κάπου υπήρξε ένας άνθρωπος που δεν φρόντισε, δεν πρόλαβε, δεν ήθελε, δεν άντεξε ή απλώς αδιαφόρησε. Το καλοκαίρι μπορεί να περνά με βαλίτσες, παραλίες και διακοπές. Για εκείνα που εγκαταλείπονται, όμως, αρχίζει μια πολύ πιο σκληρή διαδρομή. Και για την πόλη, αρχίζει ξανά το ίδιο ερώτημα: πόσες ευθύνες μπορεί να μαζεύει ο δημόσιος χώρος επειδή κάποιοι τις άφησαν πίσω τους;