Τα κόμματα, οι κοινωνικές δυνάμεις και η κρίση εκπροσώπησης *
Η συζήτηση για το τι εκφράζουν πραγματικά τα πολιτικά κόμματα δεν είναι ούτε θεωρητική πολυτέλεια ούτε ακαδημαϊκή άσκηση. Αγγίζει τον ίδιο τον πυρήνα της δημοκρατίας.
Για δεκαετίες, η απάντηση ήταν σχετικά σαφής:
τα κόμματα γεννιούνται από κοινωνικές συγκρούσεις και εκφράζουν συγκεκριμένες κοινωνικές δυνάμεις. Η εργατική τάξη βρήκε πολιτική έκφραση στα σοσιαλδημοκρατικά και εργατικά κόμματα, τα μεσαία και επιχειρηματικά στρώματα στις φιλελεύθερες και συντηρητικές παρατάξεις, οι αγροτικές κοινωνίες σε κόμματα που υπερασπίζονταν τον πρωτογενή τομέα.
Όμως αυτή η εικόνα ανήκει σε μια εποχή πιο «καθαρή» ιδεολογικά και κοινωνικά. Σήμερα, οι κοινωνικές ταυτότητες είναι πιο σύνθετες και λιγότερο σταθερές. Οι πολίτες δεν αυτοπροσδιορίζονται αποκλειστικά με όρους τάξης. Είναι εργαζόμενοι, γονείς, επιχειρηματίες, ενοικιαστές, δανειολήπτες, ψηφιακοί πολίτες — όλα ταυτόχρονα.
Τα κόμματα, από την πλευρά τους, μετατράπηκαν σταδιακά από μαζικούς οργανισμούς κοινωνικής ένταξης σε επαγγελματικούς μηχανισμούς εκλογικής διαχείρισης. Η επικοινωνία συχνά υποκαθιστά την ιδεολογία. Το πρόσωπο συχνά υπερτερεί του προγράμματος. Η στρατηγική υπερισχύει της κοινωνικής ρίζας.
Εδώ ανακύπτει το κρίσιμο ερώτημα:
Εκφράζουν τα κόμματα την κοινωνία ή τη διαμορφώνουν;
Η απάντηση είναι διττή.
Αφενός, εξακολουθούν να αποτελούν θεσμικούς διαύλους μέσα από τους οποίους κοινωνικά αιτήματα μετατρέπονται σε δημόσια πολιτική. Χωρίς κόμματα, η δημοκρατία καθίσταται ανίσχυρη να οργανώσει συλλογικές επιλογές.
Αφετέρου, τα ίδια τα κόμματα συμβάλλουν στη διαμόρφωση των ταυτοτήτων και των συγκρούσεων. Ορίζουν το πλαίσιο της συζήτησης, καθορίζουν τι θεωρείται «εφικτό», κατασκευάζουν πολιτικές διαιρέσεις και πολλές φορές απορροφούν ή εξουδετερώνουν κοινωνικές εντάσεις πριν αυτές μετατραπούν σε δομική αλλαγή.
Η σύγχρονη κρίση εμπιστοσύνης προς το πολιτικό σύστημα δεν προκύπτει από την ύπαρξη κομμάτων, αλλά από την αίσθηση ότι αυτά δεν λειτουργούν πλέον ως αυθεντικοί εκπρόσωποι κοινωνικών δυνάμεων. Όταν οι πολίτες δεν αναγνωρίζουν τον εαυτό τους μέσα στις κομματικές επιλογές, αναζητούν εναλλακτικές μορφές έκφρασης — αποχή, προσωποπαγή σχήματα, κινήματα διαμαρτυρίας.
Η πρόκληση για τα κόμματα του 21ου αιώνα δεν είναι απλώς να κερδίσουν εκλογές. Είναι να επανασυνδεθούν ουσιαστικά με τις κοινωνίες που υποτίθεται ότι εκπροσωπούν. Να μετατραπούν ξανά από μηχανισμούς διαχείρισης σε φορείς πολιτικής νοηματοδότησης.
Η δημοκρατία χρειάζεται κόμματα.
Χρειάζεται όμως κόμματα με κοινωνική γείωση, θεσμική σοβαρότητα και ιδεολογική καθαρότητα.
Χωρίς αυτή τη σχέση, το πολιτικό σύστημα αποσυνδέεται από την κοινωνία. Και όταν η πολιτική παύει να εκφράζει κοινωνικές δυνάμεις, τότε άλλες — λιγότερο θεσμικές — μορφές έκφρασης αναδύονται.
Η ιστορία έχει αποδείξει ότι το κενό εκπροσώπησης δεν μένει ποτέ κενό για πολύ.
*Ακης Παπανδρέου
Κοινοβουλευτικός Συντάκτης – Πολιτικός Επιστήμονας
Οι απόψεις που εκφράζονται στα σχόλια των άρθρων δεν απηχούν κατ’ ανάγκη τις απόψεις της ιστοσελίδας μας, το οποίο ως εκ τούτου δεν φέρει καμία ευθύνη. Για τα άρθρα που αναδημοσιεύονται εδώ με πηγή, ουδεμία ευθύνη εκ του νόμου φέρουμε καθώς απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των συντακτών τους και δεν δεσμεύουν καθ’ οιονδήποτε τρόπο την ιστοσελίδα.
Ακολούθησε τα Ηλειακά Νέα στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσειςΠαρόμοια Άρθρα:
Δικηγορικός Σύλλογος Αμαλιάδας: Καλεί με επιστολή του τους Βουλευτές του Νομού να αναλάβουν της ευθύνες τους για το θέμα της σχεδιαζόμενης υποβάθμισης του Πρωτοδικείου Αμαλιάδας
ΕΜΠΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΜΑΛΙΑΔΑΣ – Ευχαριστήριο
Περιβαλλοντική Δράση Ηλείας (ΠΕ.Δ.Η.): “Kαθαρισμός οικοπέδων-αγροτεμαχίων με όποιο κόστος;” – Τι επισημαίνεται σε ανακοίνωσή της όπου και εκφράζει ερωτηματικά για το αν -και κατά πόσο- χρησιμοποιούνται φυτοφάρμακα για τον καθαρισμό οικοπέδων
