Αποκλειστική συνέντευξη με την Δρ Tracy Bale, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας από το Πανεπιστήμιο Colorado Anschutz στις ΗΠΑ

Της Γιάννας Τριανταφύλλη

Η επίδραση του στρες στην υγεία των παιδιών έχει μέχρι σήμερα συνδεθεί κυρίως με την υγεία και τις συνθήκες ζωής της μητέρας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Ωστόσο, μια νέα μελέτη ερευνητών από το Πανεπιστήμιο Colorado Anschutz στις ΗΠΑ αποκαλύπτει έναν σημαντικό και έως πρόσφατα υποτιμημένο παράγοντα: τον ρόλο που διαδραματίζει το στρες που βιώνει ο πατέρας πριν από τη σύλληψη του παιδιού.

Τα ευρήματα αυτά υποδεικνύουν ότι οι επιδράσεις του στρες δεν περιορίζονται μόνο στο άτομο που το βιώνει, αλλά μπορεί να μεταβιβάζονται και στην επόμενη γενιά μέσω βιολογικών μηχανισμών που δεν σχετίζονται άμεσα με το DNA.

Τι έδειξαν τα πειράματα

Η μελέτη εστίασε σε ένα μικρό μόριο RNA, γνωστό ως let-7f-5p, το οποίο ανιχνεύεται στο σπέρμα και φαίνεται να αυξάνεται σε συνθήκες στρες. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το μόριο αυτό μπορεί να επηρεάζει κρίσιμα στάδια της εμβρυϊκής ανάπτυξης, ασκώντας μακροπρόθεσμες επιδράσεις στην ανάπτυξη των απογόνων.

Σε πειραματικό μοντέλο ποντικών, οι επιστήμονες αύξησαν τεχνητά τα επίπεδα του let-7f-5p στα γονιμοποιημένα ωάρια, προσομοιώνοντας τις βιολογικές επιδράσεις του πατρικού στρες. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα αρσενικά νεογνά παρουσίασαν αυξημένη σωματική ανάπτυξη και μεγαλύτερο μήκος οστών σε σύγκριση με τα ζώα της ομάδας ελέγχου, χωρίς να καταναλώνουν περισσότερη τροφή.

Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι το σπέρμα δεν μεταφέρει μόνο γενετικές πληροφορίες μέσω του DNA, αλλά και βιολογικά σήματα που αντανακλούν τις εμπειρίες και τις περιβαλλοντικές επιδράσεις που έχει δεχθεί ο πατέρας.

Πώς το στρες «αποτυπώνεται» στο σπέρμα

Σύμφωνα με τους ερευνητές, καταστάσεις όπως οι οικονομικές δυσκολίες, η έντονη επαγγελματική πίεση ή η μακροχρόνια φροντίδα ενός σοβαρά άρρωστου συγγενή, ενδέχεται να αυξάνουν τα επίπεδα του μορίου let-7f-5p στο σπέρμα. Με τη σειρά του, το μόριο αυτό μπορεί να επηρεάζει τους μηχανισμούς ανάπτυξης του εμβρύου ήδη από τα πρώτα στάδια της ζωής.

Τι σημαίνουν τα ευρήματα για τους μελλοντικούς γονείς

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι τα αποτελέσματα δεν πρέπει να προκαλούν ανησυχία, αλλά να ενισχύσουν την κατανόηση της σημασίας της προγεννητικής υγείας και των δύο γονέων. Η αποτελεσματική διαχείριση του στρες, ο επαρκής ύπνος, η ισορροπημένη διατροφή και η ψυχολογική υποστήριξη αποτελούν παράγοντες που ενδέχεται να συμβάλλουν στη δημιουργία ευνοϊκότερων βιολογικών συνθηκών πριν από τη σύλληψη ενός παιδιού.

Πρόκειται για μια σημαντική μελέτη καθώς προσθέτει σημαντικά στοιχεία στο διαρκώς αναπτυσσόμενο πεδίο της επιγενετικής, αναδεικνύοντας ότι οι εμπειρίες των γονέων μπορούν να αφήνουν βιολογικά αποτυπώματα το οποία μπορούν να επηρεάσουν την πρώιμη ανάπτυξη του εμβρύου και την μακροπρόθεσμη υγεία των επόμενων γενεών.

Τα ευρήματα της μελέτης δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό iScience: https://www.cell.com/iscience/fulltext/S2589-0042(26)01490-2

Δρ Tracy Bale: «Αναγκαία η φροντίδα της ψυχικής υγείας πριν από τη σύλληψη»

Για τα ευρήματα της μελέτης μιλά αποκλειστικά στο Health Next Generation η επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, Δρ Tracy Bale, Νευροεπιστήμονας & Μοριακή Βιολόγος, Καθηγήτρια Ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο Colorado Anschutz.

-Σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης σας, το σπέρμα φαίνεται ότι δεν μεταφέρει μόνο DNA αλλά αφήνει στο έμβρυο και «βιολογικά ίχνη» από τις εμπειρίες ζωής του πατέρα. Βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα αντίληψη για την κληρονομικότητα; Τι σημαίνει αυτό πρακτικά για τους υποψήφιους γονείς;

Τα ευρήματα της μελέτη μας δείχνουν ότι το σπέρμα μεταφέρει περισσότερα από DNA: μεταφέρει επίσης πληροφορίες σχετικά με τις εμπειρίες του πατέρα που μπορούν να διαμορφώσουν την πρώιμη ανάπτυξη και τη μακροπρόθεσμη υγεία των παιδιών που θα γεννηθούν στο μέλλον.

Είναι σημαντικό να αποσαφηνιστεί η διάσταση της κληρονομικότητας. Το DNA κληρονομείται από τους γονείς στους απογόνους. Ωστόσο, τα δεδομένα μας υποδηλώνουν ότι μπορεί να υπάρχουν επιδράσεις στις αναπαραγωγικές και αναπτυξιακές διαδικασίες κατά τη γονιμοποίηση και μετά από αυτήν, οι οποίες διαμορφώνουν την πορεία ανάπτυξης των απογόνων. Οι επιδράσεις αυτές, όμως, δεν αφορούν άμεσα τον τρόπο με τον οποίο κληρονομούνται τα γονίδια.

-Ποιος είναι ο ακριβής ρόλος του microRNA let-7f-5p και γιατί θεωρείται τόσο κρίσιμος για τα πρώτα στάδια της ανάπτυξης του εμβρύου;

Πρόκειται για ένα microRNA (miRNA) που μπορεί να ασκήσει πολλαπλές βιολογικές επιδράσεις. Η επικρατούσα επιστημονική άποψη είναι ότι η αύξηση των επιπέδων συγκεκριμένων miRNA, όπως το let-7f-5p, στοχεύει μόρια mRNA και, κατ’ επέκταση, επηρεάζει τις πρωτεΐνες που εκφράζονται στα κύτταρα. Το συγκεκριμένο miRNA έχει αποδειχθεί ότι ρυθμίζει σειρά πρωτεϊνών που διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο τόσο στην εμφύτευση του εμβρύου στη μήτρα όσο και στη συνολική εμβρυϊκή ανάπτυξη.

-Τα ευρήματα της μελέτης σας υποδεικνύουν ότι, όχι μόνο η βιολογική κατάσταση της μητέρας αλλά και του πατέρα διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην μετέπειτα υγεία των απογόνων. Αυτή η διαπίστωση ανατρέπει όλα όσα πιστεύαμε μέχρι σήμερα;  

Υπάρχουν ενδείξεις από την έρευνα στον αυτισμό και τη σχιζοφρένεια που εξετάζουν την ηλικία του πατέρα και υποστηρίζουν ότι πράγματι υφίστανται σχετικές επιδράσεις. Ωστόσο, είναι πιθανό οι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης διαταραχών στους απογόνους να υπάρχουν ήδη στους ίδιους τους γονείς. Οι παράγοντες αυτοί μπορεί επίσης να σχετίζονται με καθυστερημένη τεκνοποίηση, με αποτέλεσμα οι συγκεκριμένοι γονείς να αποκτούν παιδιά σε μεγαλύτερη ηλικία.

Παράλληλα, διαθέτουμε ισχυρά δεδομένα από ανθρώπινες μελέτες που έχουμε δημοσιεύσει και τα οποία δείχνουν ότι η συσσώρευση αντιξοοτήτων και ψυχολογικού στρες μεταβάλλει τη λειτουργία του σπέρματος καθώς και τη σύσταση των RNA που αυτό περιέχει. Ωστόσο, δεν γνωρίζουμε ακόμη εάν οι μεταβολές αυτές οδηγούν σε διαφοροποιήσεις στην ανάπτυξη των απογόνων.

-Σε ποιο βαθμό τα ευρήματα που παρατηρούνται σε ζωικά μοντέλα μπορούν να μεταφραστούν στον άνθρωπο;

Τόσο η δική μας ερευνητική ομάδα όσο και άλλες έχουν δημοσιεύσει σημαντικά ευρήματα που υποστηρίζουν ότι το στρες και οι δυσμενείς εμπειρίες επηρεάζουν τη λειτουργία και τη μοριακή σύσταση του σπέρματος. Ωστόσο, η σχέση αυτών των μεταβολών με την ανάπτυξη των απογόνων έχει μελετηθεί πολύ λιγότερο στον άνθρωπο, κυρίως λόγω των προφανών ηθικών και πρακτικών περιορισμών. Οι μελέτες ανθρώπινης γονιμότητας είναι πολύ πιο σύνθετες, καθώς είναι δύσκολος ο έλεγχος παραγόντων όπως ο χρόνος σύλληψης και η παρακολούθηση της εγκυμοσύνης.

-Θα μπορούσαμε στο μέλλον να έχουμε εξετάσεις που να δείχνουν πώς το στρες επηρεάζει την ανδρική γονιμότητα ή ακόμη και την υγεία των μελλοντικών παιδιών;

Απολύτως. Αυτός ακριβώς είναι ο στόχος της έρευνάς μας.

-Τι μπορούν να κάνουν σήμερα τα ζευγάρια που σχεδιάζουν να αποκτήσουν παιδί, ώστε να δημιουργήσουν τις καλύτερες δυνατές προϋποθέσεις για την υγεία των μελλοντικών παιδιών τους;

Ως ερευνητής και όχι ως κλινικός ιατρός, δεν μπορώ να διατυπώσω συγκεκριμένες ιατρικές συστάσεις. Ωστόσο, η μείωση του στρες και η διασφάλιση καλής ψυχικής υγείας φαίνεται να αποτελούν επιθυμητά πρώτα βήματα, αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι αυτό δεν είναι πάντοτε εφικτό για όλους.

Σε κάθε περίπτωση, είναι πάντοτε ωφέλιμο να αντιμετωπίζεται το στρες και να αναζητείται θεραπευτική υποστήριξη για προβλήματα ψυχικής υγείας. Η φροντίδα της ψυχικής υγείας πριν από τη σύλληψη φαίνεται να αποτελεί μια υγιή προσέγγιση.

Ποια είναι η Δρ Tracy Bale

Η Δρ Tracy Bale είναι κορυφαία Νευροεπιστήμονας και Μοριακή Βιολόγος, με εξειδίκευση στην επίδραση του στρες στην ανάπτυξη του εγκεφάλου, ιδιαίτερα κατά την προγεννητική και πρώιμη παιδική περίοδο. Θεωρείται πρωτοπόρος στη μελέτη των διαγενεακών επιδράσεων του στρες, δηλαδή πώς τραύματα και δυσμενείς εμπειρίες μπορούν να επηρεάζουν και τις επόμενες γενιές.

Είναι επίσης Καθηγήτρια Ψυχιατρικής και Διευθύντρια Ερευνητικών Προγραμμάτων στο Πανεπιστήμιο Colorado Anschutz Medical Campus και Πρόεδρος του Διεθνούς Οργανισμού Έρευνας Εγκεφάλου (International Brain Research Organization), ένας από τους σημαντικότερους διεθνείς οργανισμούς έρευνας του εγκεφάλου.