Η Τουρκία γίνεται το μεγαλύτερο μάθημα ανορθόδοξης διαχείρισης πόρων και η περίπτωσή της σίγουρα θα διδάσκεται ως παράδειγμα προς αποφυγή στις στρατιωτικές ακαδημίες. Εάν τελικά ευοδωθούν οι προσπάθειες να ξεφορτωθεί τους S-400 και πάρει τα 6 μαχητικά F-35 που ήδη έχει πληρώσει, θα είναι η μόνη χώρα του πλανήτη που θα έχει δαπανήσει 5 δισ. για 6 μαχητικά του τύπου πρώτης γενιάς. Και θα χρειαστεί να δαπανήσει κι άλλα λεφτά.

Του Χρήστου Μαζανίτη

Στη σκακιέρα της γεωπολιτικής και των εξοπλιστικών προγραμμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο, η Άγκυρα φαίνεται πως βρίσκεται αντιμέτωπη με τις συνέπειες των δικών της τακτικών ελιγμών.

Η προσπάθεια της Τουρκίας να εξασφαλίσει τα αμερικανικά μαχητικά 5ης γενιάς F-35 έχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο δαπανηρά και αμφίβολης αποτελεσματικότητας εξοπλιστικά σενάρια της σύγχρονης ιστορίας. Μετά από σειρά εσφαλμένων υπολογισμών, η τουρκική πολεμική αεροπορία οδεύει προς την απόκτηση μιας χούφτας αεροσκαφών, καταβάλλοντας ένα δυσθεώρητο τίμημα που καθιστά τα συγκεκριμένα F-35 τα πλέον ακριβά στον πλανήτη.

Το χρονικό της οικονομικής αφαίμαξης και οι κυρώσεις CAATSA

Η αφετηρία αυτής της πολυδάπανης περιπέτειας βρίσκεται στην αρχική συμμετοχή της Τουρκίας στο πρόγραμμα Joint Strike Fighter. Η Άγκυρα είχε προκαταβάλει ήδη περίπου 2,5 δισεκατομμύρια δολάρια για την παραγωγή των πρώτων πέντε αεροσκαφών F-35, τα οποία όμως ουδέποτε πέταξαν στον τουρκικό εναέριο χώρο.

Η απόφαση της τουρκικής ηγεσίας να προχωρήσει στην αγορά του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400, έναντι άλλων 2,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων, πυροδότησε την άμεση αντίδραση της Ουάσινγκτον. Η επιβολή των κυρώσεων CAATSA οδήγησε στον οριστικό αποκλεισμό της Τουρκίας από το πρόγραμμα, με αποτέλεσμα τα πέντε ήδη πληρωμένα μαχητικά να τεθούν σε καθεστώς μακράς αποθήκευσης στις ΗΠΑ.

Ο εξωφρενικός λογαριασμός των 850 εκατομμυρίων ανά αεροσκάφος

Στην παρούσα συγκυρία, η προσπάθεια απεγκλωβισμού της Άγκυρας περιλαμβάνει την απόσυρση ή την αδρανοποίηση των ρωσικών S-400, προκειμένου να καταστεί δυνατή η παραλαβή των έξι αεροσκαφών F-35 που βρίσκονταν αρχικά στον σχεδιασμό. Όταν όμως αθροιστεί το συνολικό κόστος, οι αριθμοί προκαλούν σοκ. Προσθέτοντας τα 2,5 δισεκατομμύρια που χάθηκαν στις αποθήκες των ΗΠΑ, τα 2,5 δισεκατομμύρια που δαπανήθηκαν για τους αχρηστευμένους πλέον S-400, αλλά και το επιπλέον κόστος που απαιτείται για την αποδέσμευση των έξι μαχητικών, το συνολικό ποσό ξεπερνά κάθε προηγούμενο. Η Τουρκία καλείται ουσιαστικά να καταβάλει το εξωφρενικό ποσό των 850 εκατομμυρίων δολαρίων για κάθε ένα από τα έξι αεροσκάφη.

Τεχνολογική υστέρηση και απουσία βιομηχανικών ανταλλαγμάτων

Το τίμημα γίνεται ακόμη πιο βαρύ αν αναλογιστεί κανείς την τεχνολογική υπόσταση αυτών των αεροσκαφών. Πρόκειται ουσιαστικά για μαχητικά 1ης γενιάς παραγωγής (Block 3F), τα οποία στερούνται τις προηγμένες αναβαθμίσεις λογισμικού και υλικού που φέρουν οι νεότερες εκδόσεις. Παράλληλα, η Τουρκία έχει απωλέσει οριστικά τη βιομηχανική συνεργασία που είχε αρχικά εξασφαλίσει. Δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη για συμπαραγωγή εξαρτημάτων από την τουρκική αμυντική βιομηχανία, ούτε παρέχεται καμία απολύτως εγγύηση ή εχέγγυο για μελλοντική αγορά επιπλέον αεροσκαφών F-35.

Ο γραφειοκρατικός Γολγοθάς

Εάν η Άγκυρα αποφασίσει στο μέλλον να αποκτήσει επιπλέον μαχητικά F-35, η διαδικασία δεν θα είναι μια απλή επέκταση της υπάρχουσας συμφωνίας. Θα υποχρεωθεί να ξεκινήσει τη διαδικασία εντελώς από την αρχή, υποβάλλοντας νέο αίτημα (Letter of Request – LOR) για να λάβει την αντίστοιχη επίσημη προσφορά (Letter of Offer and Acceptance – LOA) από τις ΗΠΑ. Με βάση τους σημερινούς ρυθμούς παραγωγής και τις διεθνείς παραγγελίες, στην καλύτερη των περιπτώσεων η Τουρκία θα μπορούσε να παραλάβει μόλις 2 έως 4 νέα μαχητικά γύρω στο 2034.

Αντιθέτως, η Ελλάδα κινείται με σταθερά και σχεδιασμένα βήματα. Με την υλοποίηση της δικής της συμφωνίας και την άσκηση του δικαιώματος προαίρεσης (option), η Ελληνική Πολεμική Αεροπορία θα διαθέτει έως το 2034 έναν ισχυρότατο στόλο 40 μαχητικών F-35 τελευταίας γενιάς. Αυτή η ποσοτική και ποιοτική διαφορά δημιουργεί μια ξεκάθαρη αεροπορική υπεροχή υπέρ της Ελλάδας στο θέατρο επιχειρήσεων του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου.

Το επιπλέον κόστος υποδομών

Τα προβλήματα για την τουρκική αεροπορία δεν σταματούν στην αγορά των αεροσκαφών. Τα F-35 είναι αεροσκάφη υψηλής τεχνολογίας με ιδιαίτερα απαιτητικές ανάγκες συντήρησης και logistics. Για να μπορέσει να υποδεχθεί τα έξι μαχητικά, η Τουρκική Πολεμική Αεροπορία θα πρέπει να επενδύσει τεράστια επιπλέον κεφάλαια για τον πλήρη εκσυγχρονισμό της αεροπορικής βάσης στη Μερζιφούντα (Merzifon).

Η κατασκευή ειδικών υποστέγων με έλεγχο κλίματος για τη διατήρηση της επικάλυψης stealth, η εγκατάσταση προηγμένων συστημάτων ασφαλείας και η δημιουργία εξειδικευμένων υποδομών υποστήριξης επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο έναν ήδη εξωφρενικό προϋπολογισμό. Το τουρκικό πρόγραμμα F-35 καταγράφεται πλέον ως μια από τις πιο ασύμφορες και ταπεινωτικές εξοπλιστικές επιλογές στη σύγχρονη στρατιωτική ιστορία.