Νερό: ας μιλήσουμε επιτέλους για τον «ελέφαντα στο δωμάτιο»

Η συζήτηση για το νερό στην Ελλάδα έχει ανοίξει — και ορθώς. Η κλιματική κρίση, οι παρατεταμένες περίοδοι ανομβρίας, η αυξανόμενη ζήτηση, η έντονη εποχικότητα σε πολλές περιοχές της χώρας και η παλαιότητα των υποδομών καθιστούν αναγκαίο έναν νέο, ολοκληρωμένο εθνικό σχεδιασμό για το νερό.

Όμως, για να είναι αυτή η συζήτηση πραγματικά χρήσιμη, πρέπει να ξεκινήσει από τη σωστή βάση.

Τα τελευταία χρόνια μιλάμε όλο και περισσότερο για τις απώλειες των δικτύων ύδρευσης, για τα τιμολόγια, τη διαχειριστική επάρκεια, τη βιωσιμότητα των παρόχων, τους δείκτες απόδοσης και τις νέες κανονιστικές τους υποχρεώσεις.

Όλα αυτά είναι αναγκαία.

Δεν είναι όμως ολόκληρο το πρόβλημα.

Γιατί υπάρχει ένας «ελέφαντας στο δωμάτιο» για τον οποίο εξακολουθούμε να μιλάμε πολύ λιγότερο απ’ όσο θα έπρεπε:

το αρδευτικό νερό και, συνολικά, η διαχείριση των υδατικών πόρων της χώρας.

Να δούμε πρώτα πού καταναλώνεται το νερό

Δεν μπορούμε να σχεδιάσουμε σοβαρή πολιτική για το νερό αν δεν ξεκινήσουμε από το συνολικό υδατικό ισοζύγιο της χώρας.

Η ύδρευση αποτελεί ένα μέρος μόνο της συνολικής χρήσης νερού. Επομένως, όσο αναγκαία και αν είναι η αντιμετώπιση των διαρροών στα δίκτυα ύδρευσης, το εθνικό πρόβλημα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται σαν να εξαντλείται εκεί.

Ασφαλώς και πρέπει να μειώσουμε τις απώλειες.

Ασφαλώς και πρέπει να αντικαταστήσουμε πεπαλαιωμένα δίκτυα, να εγκαταστήσουμε τηλεμετρία, συστήματα ελέγχου διαρροών και διαχείρισης πιέσεων, σύγχρονους υδρομετρητές και ψηφιακά εργαλεία παρακολούθησης της κατανάλωσης.

Αλλά ακόμη και μια πολύ σημαντική μείωση των απωλειών στην ύδρευση δεν αρκεί από μόνη της για να μεταβάλει δραστικά το συνολικό υδατικό ισοζύγιο.

Αντίθετα, ακόμη και μια σημαντική ποσοστιαία εξοικονόμηση στον τομέα της άρδευσης μπορεί να έχει πολλαπλάσιο αποτέλεσμα σε επίπεδο χώρας.

Γι’ αυτό χρειάζεται να δώσουμε τουλάχιστον την ίδια βαρύτητα στον εκσυγχρονισμό των αρδευτικών δικτύων, στην αντικατάσταση των ανοικτών και πεπαλαιωμένων συστημάτων όπου απαιτείται, στην έξυπνη άρδευση, στην τηλεμετρία, στη μέτρηση της πραγματικής κατανάλωσης, στην επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένου νερού και στην αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογιών.

Δεν μπορούμε να μετράμε μέχρι και την τελευταία διαρροή ενός δικτύου ύδρευσης και την ίδια στιγμή να μην έχουμε αντίστοιχη εικόνα για τις πολύ μεγαλύτερες ποσότητες που χρησιμοποιούνται αλλού.

Αυτό δεν είναι ολοκληρωμένη πολιτική νερού.

Δεν μπορείς να διαχειριστείς αυτό που δεν γνωρίζεις

Υπάρχει και ένα δεύτερο, εξίσου θεμελιώδες ζήτημα.

Για δεκαετίες δημιουργήθηκαν στη χώρα δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης χωρίς να αποκτήσουμε μια ενιαία και ολοκληρωμένη ψηφιακή αποτύπωση των υποδομών μας.

Σε πολλές περιπτώσεις οι σημερινοί πάροχοι καλούνται να διαχειριστούν δίκτυα που κατασκευάστηκαν πριν από δεκαετίες, επεκτάθηκαν αποσπασματικά και πέρασαν από διαφορετικούς φορείς και διοικητικές δομές.

Και σήμερα ζητάμε να σχεδιάσουμε το μέλλον χωρίς να γνωρίζουμε πάντοτε με ακρίβεια το παρόν.

Πού βρίσκονται οι αγωγοί; Πότε κατασκευάστηκαν; Από ποιο υλικό; Ποια είναι η διάμετρός τους; Σε ποια κατάσταση βρίσκονται; Πού εμφανίζονται συστηματικά βλάβες; Ποια είναι η πραγματική παροχή και πού χάνονται οι μεγαλύτερες ποσότητες νερού;

Η καταγραφή, χαρτογράφηση και ψηφιοποίηση των δικτύων ύδρευσης και αποχέτευσης της χώρας πρέπει να αποτελέσει εθνική προτεραιότητα.

Χωρίς αξιόπιστα δεδομένα δεν υπάρχει πραγματική διαχείριση.

Υπάρχει μόνο εκτίμηση.

Δεν είναι όλοι οι πάροχοι υπηρεσιών ύδατος ίδιοι

Στη δημόσια συζήτηση χρησιμοποιούμε συχνά τον όρο «ΔΕΥΑ» σαν να ταυτίζεται με ολόκληρο το σύστημα ύδρευσης της χώρας.

Δεν είναι έτσι.

Υπάρχουν ΔΕΥΑ, υπάρχουν Δήμοι που παρέχουν οι ίδιοι υπηρεσίες ύδρευσης μέσω των υπηρεσιών τους και υπάρχουν διαφορετικά οργανωτικά και λειτουργικά σχήματα παροχής υπηρεσιών ύδατος.

Και, κυρίως, δεν είναι όλοι οι πάροχοι ίδιοι.

Άλλος εξυπηρετεί ένα μεγάλο αστικό κέντρο με συγκεντρωμένο πληθυσμό και οργανωμένες υπηρεσίες και άλλος δεκάδες διάσπαρτους οικισμούς σε μεγάλη γεωγραφική έκταση.

Άλλος διαθέτει οργανωμένη τεχνική υπηρεσία, εξειδικευμένο προσωπικό, σύγχρονα συστήματα τηλεμετρίας και οικονομίες κλίμακας και άλλος λειτουργεί με ελάχιστους εργαζομένους και υποδομές δεκαετιών.

Άλλος έχει εύκολη πρόσβαση σε επαρκείς υδατικούς πόρους και άλλος χρειάζεται γεωτρήσεις, μεταφορά νερού ή ενεργοβόρες εγκαταστάσεις για να εξασφαλίσει το ίδιο βασικό αγαθό στους πολίτες του.

Δεν μπορεί λοιπόν το κράτος να θέτει ακριβώς τις ίδιες απαιτήσεις, στον ίδιο χρόνο και με τα ίδια κριτήρια, σε όλους.

Η ίση μεταχείριση άνισων καταστάσεων δεν δημιουργεί δικαιοσύνη.

Δημιουργεί αδιέξοδο.

Χρειαζόμαστε ένα ρυθμιστικό πλαίσιο που θα θέτει κοινούς στόχους ποιότητας, διαφάνειας, οικονομικής βιωσιμότητας και προστασίας του καταναλωτή, αλλά θα αναγνωρίζει τις διαφορετικές αφετηρίες, το μέγεθος, τη στελέχωση, τη γεωγραφία και τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε παρόχου.

Να απαιτεί πρόοδο.

Όχι το αδύνατο.

Η ευθύνη του κράτους δεν μπορεί να διαγραφεί

Υπάρχει όμως κάτι ακόμη που πρέπει να ειπωθεί καθαρά.

Οι Δήμοι και οι φορείς ύδρευσης δεν παρέλαβαν παντού σύγχρονες, πλήρεις και επαρκώς χρηματοδοτημένες υποδομές.

Σε πολλές περιοχές παρέλαβαν δίκτυα δεκαετιών, εγκαταστάσεις που δημιουργήθηκαν αποσπασματικά, υποδομές χωρίς πλήρη καταγραφή και οικισμούς που επί χρόνια αναπτύσσονταν χωρίς τις αναγκαίες επενδύσεις.

Οι διοικητικές μεταρρυθμίσεις άλλαξαν όρια Δήμων, αρμοδιότητες και φορείς.

Δεν ανανέωσαν όμως αυτομάτως τους αγωγούς κάτω από τη γη.

Δεν μπορούμε, επομένως, να πάρουμε μια συσσωρευμένη υστέρηση δεκαετιών και να τη μετατρέψουμε σήμερα σε αποκλειστική ευθύνη εκείνου που καλείται να διαχειριστεί το δίκτυο.

Οι Δήμοι, οι ΔΕΥΑ και όλοι οι πάροχοι υπηρεσιών ύδατος οφείλουν ασφαλώς να αναλάβουν το μέρος της ευθύνης που τους αναλογεί.

Το ίδιο όμως οφείλει να κάνει και το κράτος.

Και αυτό δεν γίνεται μόνο με νέες υποχρεώσεις και νέους δείκτες.

Γίνεται με επενδύσεις.

Χρειαζόμαστε εθνικό επενδυτικό σχέδιο για το νερό

Αν πράγματι θεωρούμε το νερό εθνική προτεραιότητα, πρέπει να γνωρίζουμε τι χρειάζεται να γίνει τα επόμενα δέκα ή δεκαπέντε χρόνια.

Πόσο κοστίζει η αντικατάσταση των πεπαλαιωμένων δικτύων;

Ποιες περιοχές έχουν άμεση ανάγκη νέων υποδομών;

Πού απαιτούνται ταμιευτήρες, νέα δίκτυα, διασυνδέσεις, εγκαταστάσεις επεξεργασίας, έργα επαναχρησιμοποίησης ή άλλες λύσεις;

Ποιο είναι το κόστος εκσυγχρονισμού των αρδευτικών δικτύων;

Πόσο θα χρηματοδοτήσει το κράτος; Πόσο μπορούν να αναλάβουν οι πάροχοι; Ποιο μέρος μπορεί πραγματικά και δίκαια να καλυφθεί από τα τιμολόγια;

Δεν μπορεί κάθε επενδυτικό έλλειμμα δεκαετιών να μετατρέπεται τελικά σε αύξηση της τιμής του νερού για τον πολίτη.

Η ανταποδοτικότητα είναι αναγκαία.

Δεν μπορεί όμως να αποτελεί μηχανισμό μεταφοράς ολόκληρου του κόστους της ιστορικής υστέρησης των υποδομών στον σημερινό καταναλωτή.

Το νερό είναι ζήτημα κοινωνικής και γεωγραφικής συνοχής

Ούτε έχουν όλες οι περιοχές της Ελλάδας το ίδιο κόστος για να εξασφαλίσουν πόσιμο νερό.

Υπάρχουν περιοχές με επαρκείς υδατικούς πόρους και άλλες όπου απαιτούνται γεωτρήσεις, μεγάλες αποστάσεις μεταφοράς, αντλήσεις ή αφαλάτωση.

Υπάρχουν μικροί ή απομακρυσμένοι Δήμοι που καλούνται να συντηρούν δυσανάλογα μεγάλες υποδομές για έναν περιορισμένο μόνιμο πληθυσμό.

Αν θεωρούμε ότι η πρόσβαση σε ασφαλές πόσιμο νερό είναι βασικό αγαθό, πρέπει να εξετάσουμε και μηχανισμούς εξισορρόπησης για τις περιοχές όπου το κόστος είναι αντικειμενικά πολύ υψηλότερο.

Δεν μπορεί η γεωγραφία να μετατρέπεται σε οικονομική ποινή για τον πολίτη.

Η τουριστική ανάπτυξη πρέπει να συμβαδίζει με τις υποδομές

Υπάρχει και μια ακόμη διάσταση που δεν μπορούμε να αγνοούμε.

Η τουριστική ανάπτυξη δημιουργεί σε πολλές περιοχές της χώρας τεράστιες εποχικές μεταβολές στη ζήτηση νερού.

Και αυτό δεν αφορά μόνο τα νησιά.

Αφορά κάθε τουριστικό προορισμό — παραθαλάσσιο, ορεινό, ηπειρωτικό ή νησιωτικό — όπου κατά την περίοδο αιχμής ο πραγματικός πληθυσμός και η κατανάλωση μπορεί να πολλαπλασιάζονται.

Πόσο πληθυσμό μπορεί πραγματικά να υποστηρίξει μια περιοχή κατά την περίοδο αιχμής;

Πόσες τουριστικές κλίνες μπορεί να εξυπηρετήσει ένα δίκτυο που σχεδιάστηκε πριν από δεκαετίες για εντελώς διαφορετικές ανάγκες;

Πόσο νερό διαθέτει πραγματικά ένας προορισμός όταν μέσα σε λίγες εβδομάδες η ζήτηση πολλαπλασιάζεται;

Δεν μπορούμε να σχεδιάζουμε περισσότερες κλίνες, περισσότερες χρήσεις και μεγαλύτερη επισκεψιμότητα χωρίς να εξετάζουμε ταυτόχρονα αν υπάρχουν οι υδατικοί πόροι και οι υποδομές που μπορούν να τα υποστηρίξουν.

Η ανάπτυξη χωρίς τις αναγκαίες υποδομές δεν είναι βιώσιμη ανάπτυξη.

Και το κόστος αυτής της αναντιστοιχίας δεν μπορεί να καταλήγει στον μόνιμο κάτοικο, ο οποίος βρίσκεται αντιμέτωπος με χαμηλή πίεση ή ακόμη και διακοπές νερού στον ίδιο του τον τόπο.

Η αφαλάτωση είναι εργαλείο, όχι πανάκεια

Το ίδιο ισχύει και για την αφαλάτωση.

Υπάρχουν περιοχές όπου αποτελεί αναγκαία και ίσως τη μόνη ρεαλιστική λύση.

Αλλά δεν αρκεί να εγκαταστήσουμε μια μονάδα και να θεωρήσουμε ότι λύσαμε το πρόβλημα.

Πρέπει να εξετάσουμε το ενεργειακό και λειτουργικό κόστος, τις περιβαλλοντικές παραμέτρους, τις υποδομές μεταφοράς και αποθήκευσης και, κυρίως, αν έχουμε προηγουμένως αξιοποιήσει ορθολογικά τους διαθέσιμους υδατικούς πόρους.

Πριν αναζητήσουμε συνεχώς περισσότερο νερό, πρέπει να γνωρίζουμε τι κάνουμε με αυτό που ήδη έχουμε.

Ρεαλισμός αντί για περισσότερη γραφειοκρατία

Χρειαζόμαστε διαχειριστική επάρκεια. Χρειαζόμαστε σχέδια, δείκτες, αξιολόγηση κινδύνων, οικονομική βιωσιμότητα και λογοδοσία.

Αλλά κάθε νέα υποχρέωση πρέπει να συνοδεύεται από τρεις απλές απαντήσεις:

Ποιος θα την υλοποιήσει;
Σε πόσο χρόνο;
Με ποια χρηματοδότηση;

Γιατί ένας φορέας που δεν διαθέτει μηχανικούς δεν αποκτά μηχανικούς επειδή ψηφίστηκε μια νέα προθεσμία.

Ένα δίκτυο που δεν έχει αποτυπωθεί δεν ψηφιοποιείται επειδή δημιουργήθηκε ένας νέος δείκτης.

Και μια υποδομή σαράντα ετών δεν ανανεώνεται επειδή θεσπίστηκε μια νέα κανονιστική υποχρέωση.

Το θεσμικό πλαίσιο πρέπει να είναι απαιτητικό.

Πρέπει όμως να είναι και εφαρμόσιμο.

Διαφορετικά, αντί να διορθώνουμε τις αδυναμίες του συστήματος, απλώς δημιουργούμε περισσότερη γραφειοκρατία και περισσότερους φορείς που αδυνατούν να ανταποκριθούν.

Το νερό χρειάζεται εθνική συμφωνία

Το νερό δεν μπορεί να γίνει ακόμη ένα πεδίο όπου κράτος, Δήμοι, πάροχοι και πολίτες θα αναζητούν ποιος έχει τη μεγαλύτερη ευθύνη.

Χρειάζεται να συμφωνήσουμε πρώτα στο αυτονόητο:

Το νερό είναι ένα ενιαίο εθνικό ζήτημα.

Δεν υπάρχει ξεχωριστό πρόβλημα ύδρευσης, ξεχωριστό πρόβλημα άρδευσης, ξεχωριστό πρόβλημα λειψυδρίας και ξεχωριστό πρόβλημα υποδομών.

Όλα αποτελούν μέρη του ίδιου υδατικού ισοζυγίου.

Χρειαζόμαστε λοιπόν μια εθνική συμφωνία για το νερό, με το κράτος, την Αυτοδιοίκηση, τους παρόχους υπηρεσιών ύδατος, τον αγροτικό κόσμο, την επιστημονική κοινότητα, τους παραγωγικούς φορείς και τις τοπικές κοινωνίες στο ίδιο τραπέζι.

Με πραγματικά δεδομένα.

Με συγκεκριμένα έργα.

Με χρηματοδότηση.

Με χρονοδιάγραμμα.

Με μετρήσιμους στόχους.

Και με ευθύνη για όλους — αλλά ευθύνη ανάλογη με τις αρμοδιότητες, τις δυνατότητες και τα μέσα του καθενός.

Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο πώς θα περιορίσουμε τις απώλειες στα δίκτυα ύδρευσης.

Είναι πώς θα διαχειριστούμε ορθολογικά κάθε σταγόνα νερού που διαθέτει η χώρα.

Το νερό δεν είναι απλώς ένα τιμολόγιο.

Δεν είναι ένας δείκτης.

Δεν είναι ένας ακόμη κανονισμός.

Είναι δημόσια υποδομή, πρωτογενής παραγωγή, περιβάλλον, κοινωνική συνοχή, τουρισμός και οικονομική ανάπτυξη.

Και αν θέλουμε πραγματικά να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα, πρέπει επιτέλους να κοιτάξουμε ολόκληρη την εικόνα.

Και να μιλήσουμε για τον ελέφαντα στο δωμάτιο.

—

Νικόλεττα Κοκκαλιάρη

Προϊσταμένη Δ/νσης Τεχνικών Υπηρεσιών & Περιβάλλοντος 

Ακολούθησε τα Ηλειακά Νέα στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Παρόμοια Άρθρα:

Τι σημαίνει να είσαι «non binary» άτομο που είναι το Nemo και το Bambie Thug Έξι χρόνια μετά, και τώρα τι; * προσωπικά/personal  Η ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ  ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ  ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΣΕ <<ΛΗΘΑΡΓΟ>>*