Συμφωνίες του Αβραάμ: Τι είναι και γιατί αλλάζουν τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή
Ποιες χώρες συμμετέχουν, τι προβλέπουν οι συμφωνίες και γιατί το Παλαιστινιακό παραμένει το μεγάλο «αγκάθι»
Οι Συμφωνίες του Αβραάμ αποτελούν ένα πλαίσιο διπλωματικών συμφωνιών που ξεκίνησε το 2020, με στόχο την εξομάλυνση των σχέσεων ανάμεσα στο Ισραήλ και αραβικά ή μουσουλμανικά κράτη.
Η πρωτοβουλία προωθήθηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες, κατά την πρώτη προεδρική θητεία του Ντόναλντ Τραμπ, και παρουσιάστηκε ως μια νέα προσπάθεια για την ενίσχυση της ειρήνης, της οικονομικής συνεργασίας και της περιφερειακής σταθερότητας στη Μέση Ανατολή.
Η υπογραφή στον Λευκό Οίκο
Η επίσημη τελετή πραγματοποιήθηκε στις 15 Σεπτεμβρίου 2020 στον Λευκό Οίκο, με τη συμμετοχή του Ισραήλ, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και του Μπαχρέιν.
Με τις συμφωνίες αυτές, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν προχώρησαν στην επίσημη αναγνώριση του Ισραήλ και στην εγκαθίδρυση πλήρων διπλωματικών σχέσεων μαζί του. Ήταν οι πρώτες αραβικές χώρες που έκαναν ένα τέτοιο βήμα μετά την Αίγυπτο το 1979 και την Ιορδανία το 1994.
Λίγους μήνες αργότερα, το Μαρόκο αποκατέστησε τις επίσημες σχέσεις του με το Ισραήλ, ανοίγοντας τον δρόμο για απευθείας πτήσεις, εμπορικές συμφωνίες και διπλωματική συνεργασία.
Το Σουδάν ανακοίνωσε επίσης την πρόθεσή του να εξομαλύνει τις σχέσεις του με το Ισραήλ και υπέγραψε τη σχετική διακήρυξη τον Ιανουάριο του 2021. Ωστόσο, η πλήρης διμερής συμφωνία δεν ολοκληρώθηκε και η διαδικασία ουσιαστικά «πάγωσε», λόγω της πολιτικής αστάθειας και του εμφυλίου πολέμου στη χώρα.
Τον Νοέμβριο του 2025 στο πλαίσιο εντάχθηκε και το Καζακστάν, παρότι διατηρούσε διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ ήδη από τη δεκαετία του 1990. Η συμμετοχή του θεωρήθηκε κυρίως συμβολική, αλλά διεύρυνε τις Συμφωνίες πέρα από τον αραβικό κόσμο και προς την Κεντρική Ασία.
Γιατί ονομάστηκαν «Συμφωνίες του Αβραάμ»
Η ονομασία παραπέμπει στον Αβραάμ, ή Ιμπραήμ στην ισλαμική παράδοση, ο οποίος αποτελεί κοινό πρόσωπο αναφοράς για τον Ιουδαϊσμό, τον Χριστιανισμό και το Ισλάμ.
Η επιλογή του ονόματος είχε συμβολικό χαρακτήρα: να υπογραμμίσει τις κοινές θρησκευτικές και ιστορικές ρίζες των λαών της περιοχής και να προβάλει την ιδέα της συνύπαρξης.
Τι προβλέπουν στην πράξη
Οι Συμφωνίες δεν περιορίζονται σε μια γενική διακήρυξη ειρήνης. Προβλέπουν συγκεκριμένα βήματα συνεργασίας, όπως:
- την ανταλλαγή πρεσβευτών και το άνοιγμα διπλωματικών αποστολών,
- την καθιέρωση απευθείας αεροπορικών συνδέσεων,
- τη διευκόλυνση του εμπορίου και των επενδύσεων,
- τη συνεργασία στους τομείς της ενέργειας, της τεχνολογίας και της κυβερνοασφάλειας,
- κοινές δράσεις στον τουρισμό, στην υγεία, στη γεωργία και στη διαχείριση του νερού,
- στενότερη συνεργασία σε ζητήματα άμυνας και περιφερειακής ασφάλειας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι σχέσεις Ισραήλ και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Μέσα στα πρώτα χρόνια μετά τη συμφωνία αυξήθηκαν σημαντικά οι εμπορικές συναλλαγές, οι επενδύσεις και οι τουριστικές μετακινήσεις μεταξύ των δύο χωρών.
Τα οικονομικά και γεωπολιτικά συμφέροντα
Πίσω από τις συμφωνίες βρίσκονται και ισχυρά οικονομικά και στρατηγικά συμφέροντα.
Το Ισραήλ επιδιώκει να ξεπεράσει τη μακροχρόνια διπλωματική απομόνωσή του στον αραβικό κόσμο και να αποκτήσει νέους εμπορικούς και πολιτικούς εταίρους.
Από την πλευρά τους, χώρες όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν ενδιαφέρονται για την ισραηλινή τεχνολογία, την κυβερνοασφάλεια, τα αμυντικά συστήματα, τη γεωργική τεχνογνωσία και τη συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Παράλληλα, αρκετές από τις χώρες που συμμετέχουν αντιμετωπίζουν ως κοινή απειλή την αυξανόμενη επιρροή του Ιράν στη Μέση Ανατολή. Έτσι, οι Συμφωνίες του Αβραάμ έχουν και μια σημαντική διάσταση ασφάλειας, πέρα από την οικονομία και τη διπλωματία.
Το Παλαιστινιακό παραμένει άλυτο
Η μεγαλύτερη κριτική απέναντι στις Συμφωνίες είναι ότι προχώρησαν στην εξομάλυνση των σχέσεων του Ισραήλ με αραβικά κράτη, χωρίς προηγουμένως να υπάρξει λύση στο Παλαιστινιακό.
Για δεκαετίες, η κυρίαρχη θέση πολλών αραβικών χωρών ήταν ότι δεν θα αναγνώριζαν το Ισραήλ πριν από τη δημιουργία ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους.
Οι Συμφωνίες του Αβραάμ άλλαξαν αυτήν τη σειρά προτεραιοτήτων. Οι συμμετέχουσες χώρες αποφάσισαν να αναπτύξουν σχέσεις με το Ισραήλ, χωρίς να περιμένουν την επίλυση της ισραηλινοπαλαιστινιακής σύγκρουσης.
Η παλαιστινιακή πλευρά υποστήριξε ότι οι συμφωνίες αποδυνάμωσαν τη διαπραγματευτική της θέση. Από την άλλη πλευρά, οι υποστηρικτές τους θεωρούν ότι η συνεργασία μπορεί να δημιουργήσει ένα νέο περιβάλλον, το οποίο μελλοντικά θα μπορούσε να διευκολύνει και μια ειρηνευτική λύση.
Ο ΟΗΕ είχε χαιρετίσει την εξομάλυνση των σχέσεων ως πιθανή ευκαιρία για ειρήνη, επισημαίνοντας όμως ότι δεν πρέπει να εγκαταλειφθούν οι προσπάθειες για λύση δύο κρατών και για απευθείας διαπραγματεύσεις μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων.
Η μεγάλη συζήτηση για τη Σαουδική Αραβία
Κεντρικός στόχος των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ παραμένει η ένταξη της Σαουδικής Αραβίας στις Συμφωνίες του Αβραάμ.
Μια τέτοια εξέλιξη θα θεωρούνταν ιστορική, καθώς η Σαουδική Αραβία είναι μία από τις ισχυρότερες χώρες του αραβικού και μουσουλμανικού κόσμου.
Το Ριάντ, ωστόσο, έχει συνδέσει την αναγνώριση του Ισραήλ με ουσιαστικά βήματα προς τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους. Τον Ιούλιο του 2026, η αμερικανική κυβέρνηση συνέδεσε μάλιστα τη συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας με τη Σαουδική Αραβία με την προοπτική ένταξης του βασιλείου στις Συμφωνίες του Αβραάμ. Η εξέλιξη δείχνει ότι η διεύρυνσή τους παραμένει βασικός στόχος της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
Μια σημαντική αλλαγή, αλλά όχι συνολική ειρήνη
Οι Συμφωνίες του Αβραάμ άλλαξαν σημαντικά τον διπλωματικό χάρτη της Μέσης Ανατολής. Δημιούργησαν νέες εμπορικές, πολιτικές και στρατηγικές συνεργασίες και έφεραν το Ισραήλ πιο κοντά σε χώρες με τις οποίες για δεκαετίες δεν διατηρούσε επίσημες σχέσεις.
Δεν έλυσαν, όμως, τις βασικές συγκρούσεις της περιοχής. Το Παλαιστινιακό παραμένει ανοικτό, οι σχέσεις με το Ιράν εξακολουθούν να προκαλούν σοβαρές εντάσεις και η ευρύτερη σταθερότητα στη Μέση Ανατολή παραμένει εύθραυστη.
Με απλά λόγια, οι Συμφωνίες του Αβραάμ αποτελούν ένα σημαντικό βήμα εξομάλυνσης και συνεργασίας, αλλά όχι ακόμη μια συνολική συμφωνία ειρήνης για τη Μέση Ανατολή.
*Ακης Παπανδρέου
Κοινοβουλευτικός Συντάκτης – Πολιτικός Επιστήμονας
Οι απόψεις που εκφράζονται στα σχόλια των άρθρων δεν απηχούν κατ’ ανάγκη τις απόψεις της ιστοσελίδας μας, το οποίο ως εκ τούτου δεν φέρει καμία ευθύνη. Για τα άρθρα που αναδημοσιεύονται εδώ με πηγή, ουδεμία ευθύνη εκ του νόμου φέρουμε καθώς απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των συντακτών τους και δεν δεσμεύουν καθ’ οιονδήποτε τρόπο την ιστοσελίδα.
Ακολούθησε τα Ηλειακά Νέα στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
