Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Πληροφοριών της Ελβετίας (FIS) ανακοίνωσε ότι θα επιτρέψει πρόσβαση στον απόρρητο φάκελο του Γιόζεφ Μένγκελε — του διαβόητου «Αγγέλου του Θανάτου» του Άουσβιτς.
Η απόφαση αποτελεί θεαματική ανατροπή, αφού μέχρι και τον Φεβρουάριο του 2026 η Ελβετία απέρριπτε κάθε αίτημα πρόσβασης, επικαλούμενη 80ετή περίοδο προστασίας.

Η αλλαγή στάσης ήρθε μετά από δικαστική προσφυγή και νέα αξιολόγηση του υλικού, το οποίο είχε εξεταστεί παλαιότερα από την περίφημη Bergier Commission, την επιτροπή που διερεύνησε τον ρόλο της Ελβετίας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ο Μένγκελε του Άουσβιτς: Ο γιατρός που έγινε σύμβολο απόλυτης φρίκης

Ο Γιόζεφ Μένγκελε υπηρέτησε ως γιατρός των SS στο Άουσβιτς, όπου επέλεγε ποιοι κρατούμενοι θα οδηγούνταν στους θαλάμους αερίων και πραγματοποιούσε απάνθρωπα πειράματα σε παιδιά, δίδυμα και κρατουμένους.
Περισσότεροι από 1,1 εκατομμύριο άνθρωποι δολοφονήθηκαν στο Άουσβιτς, οι περισσότεροι Εβραίοι.
Μετά τον πόλεμο, ο Μένγκελε διέφυγε μέσω δικτύων φυγάδευσης ναζί και εγκαταστάθηκε στη Νότια Αμερική.

Switzerland to open secret files on Auschwitz ‘Angel of Death’ Mengele https://t.co/2fdb6E6pez

— BBC News (World) (@BBCWorld) May 15, 2026

Η μεγάλη απόδραση: Πώς ο Μένγκελε εξαφανίστηκε με ελβετική βοήθεια

Με πλαστά στοιχεία και ταξιδιωτικά έγγραφα του Ερυθρού Σταυρού —που εξασφάλισε μέσω του ελβετικού προξενείου στη Γένοβα— ο Μένγκελε έφυγε από την Ευρώπη σαν «νόμιμος» πρόσφυγας.

Declassified docs reveal how Nazi ‘Angel of Death’ Josef Mengele was able to evade capture in Argentina https://t.co/CQ43S4LFfL pic.twitter.com/etfqBecDAw

— New York Post (@nypost) November 30, 2025

Τα έγγραφα αυτά προορίζονταν για άτομα χωρίς υπηκοότητα, αλλά χρησιμοποιήθηκαν από πολλούς ναζί φυγάδες.
Ο Ερυθρός Σταυρός έχει ζητήσει δημόσια συγγνώμη για αυτή την ιστορική σκιά.

Mengele-Akten endlich öffentlich: Der Schweizer Nachrichtendienst (NDB) will künftig Einsicht in die Unterlagen zum NS-Verbrecher Josef Mengele ermöglichen. Über 25 Jahre lang hatte der NDB den Zugang zu diesen Unterlagen blockiert, was in… https://t.co/miHWLlpfps JuedAllg pic.twitter.com/AORSIZctxb

— Jewish Community (@JComm_NewsFeeds) May 15, 2026

Το μεγάλο ερώτημα: Επέστρεψε μυστικά στην Ελβετία;

Παρότι επίσημα έζησε σε Αργεντινή, Παραγουάη και Βραζιλία, ιστορικοί υποστηρίζουν ότι ο Μένγκελε επέστρεψε κρυφά στην Ευρώπη — και μάλιστα στην Ελβετία.

Τα στοιχεία που «καίνε»:

• Το 1961, οι αυστριακές μυστικές υπηρεσίες προειδοποίησαν την Ελβετία ότι ο Μένγκελε ίσως βρισκόταν στο έδαφός της με ψεύτικο όνομα.
• Η σύζυγός του νοίκιασε διαμέρισμα στη Ζυρίχη, κοντά στο αεροδρόμιο — ύποπτη επιλογή για μια πλούσια οικογένεια.
• Η αστυνομία έθεσε το διαμέρισμα υπό παρακολούθηση και κατέγραψε την παρουσία «αγνώστου άνδρα» δίπλα στη σύζυγο του Μένγκελε.

Οι ιστορικοί αναρωτιούνται:
Ήταν αυτός ο άγνωστος ο ίδιος ο Μένγκελε;

Γιατί η Ελβετία κρατούσε τον φάκελο κλειστό μέχρι το 2071

Το 2019 οι ελβετικές αρχές αποφάσισαν ότι ο φάκελος θα παραμείνει κλειστός έως το 2071, επικαλούμενες λόγους εθνικής ασφάλειας και προστασίας της οικογένειας Μένγκελε.
Αιτήματα πρόσβασης απορρίφθηκαν ξανά το 2025 και το 2026.

Η μυστικότητα αυτή έχει τροφοδοτήσει θεωρίες ότι:

• ο φάκελος περιέχει αναφορές σε ξένες μυστικές υπηρεσίες, όπως τη Μοσάντ, που κυνηγούσε ναζί φυγάδες μετά τη σύλληψη Άιχμαν,
• ή ότι αποκαλύπτει την αμηχανία της Ελβετίας για τον ρόλο της στον πόλεμο και τη μεταπολεμική περίοδο.

Η διεθνής αντίδραση: «Ένα όνομα που ακόμη προκαλεί τρόμο»

Η ανακοίνωση προκάλεσε έντονη συζήτηση. Η Διεθνής Επιτροπή Άουσβιτς χαιρέτισε την απόφαση, τονίζοντας ότι το όνομα Μένγκελε εξακολουθεί να προκαλεί ρίγος ακόμη και σήμερα.

Παράλληλα, προειδοποίησε ότι η δημοσιοποίηση έρχεται σε μια εποχή όπου ακροδεξιοί κύκλοι επιχειρούν να παρουσιάσουν ναζί εγκληματίες ως «ήρωες».

Τι μπορεί να αποκαλύψουν τα αρχεία

Οι ιστορικοί εκτιμούν ότι τα έγγραφα ίσως φωτίσουν:

• αν ο Μένγκελε βρέθηκε πράγματι στην Ελβετία το 1961,
• αν οι ελβετικές αρχές γνώριζαν και απέκρυψαν την παρουσία του,
• αν υπήρξαν επαφές με ξένες μυστικές υπηρεσίες,
• πώς διαχειρίστηκε η Ελβετία τους ναζί φυγάδες μετά τον πόλεμο.

Ο θάνατος και η ταυτοποίηση

Ο Μένγκελε πέθανε το 1979 στη Βραζιλία από πνιγμό. Η ταυτότητά του επιβεβαιώθηκε οριστικά το 1985 και μέσω DNA το 1992. Ωστόσο, το μυστήριο της μεταπολεμικής του διαδρομής παραμένει ζωντανό.